Ulusal Uğraş'ın birinci adımlarının atıldığı "Kurtuluş Yolu" - Radyo BALFM -

Radyo BALFM –

Ulusal Uğraş’ın birinci adımlarının atıldığı “Kurtuluş Yolu”

19.05.2020
48

 Büyük Rehber Mustafa Kemal Atatürk’ün, ulusal savaş planlarıyla, 19 Mayıs 1919’da birinci adımı attığı Samsun, 101. yılında da ulusal kurtuluş …

Ulusal Uğraş’ın birinci adımlarının atıldığı “Kurtuluş Yolu”

 Büyük Rehber Mustafa Kemal Atatürk’ün, ulusal savaş planlarıyla, 19 Mayıs 1919’da birinci adımı attığı Samsun, 101. yılında da ulusal kurtuluş mücadelesindeki rolünün ve Büyük Rehber’in izlerini gururla taşıyor.

AA muhabirinin tarihi kaynaklardan derlediği haberlere nazaran, Limni adasının Mondros Limanı’nda demirli Agamemnon zırhlısında, 30 Ekim 1918 akşamı Mondros Mütarekesi imzalanır. Çanakkale’de Türk erinin destan yazmasına karşın, düşman gemileri Çanakkale Boğazı’ndan geçerek İstanbul’a demirler, 15 Mayıs 1919’da İzmir İşgal edilir.

Karadeniz Yeri ise işgal güçlerinin iştahını kabartmaktadır. İngiltere, Yunanistan’ın Karadeniz kıyılarında bir Pontus Rum devleti kurma isteğine destek vermektedir. Mondros Ateşkes Antlaşması’nın, “İtilaf Devletleri, güvenliklerini tehdit edecek bir durumun ortaya çıkması halinde rastgele bir stratejik konumu işgal etme hakkına sahip olacaktır.” hususu Rum çetelerine güç verir.

Samsun ve muhitindeki Rumlar, 17-18 Mart 1919 tarihinde Samsun’a er çıkaran İngilizleri de artlarına alıp, yaptıkları çete baskınlarıyla kargaşa çıkararak nahiyeyi İtilaf Devletleri’nin işgaline açmak istemektedir.

1919 yılının mart ve nisan aylarında Rum çetelerinin akınları artmaya başlar ve Türk çetelerinin kargaşa çıkardığı tez edilerek İngilizler, Osmanlı hükümetine 21 Nisan 1919’da kesimde asayişin sağlanması için nota verir. “Eğer siz asayişi sağlayamazsanız biz Samsun’a çıkıp nahiyeyi işgal edeceğiz” meali taşıyan notanın akabinde Mustafa Kemal 9. Ordu Müfettişi olarak görevlendirilir.

İstanbul Şişli’deki hanesinden 16 Mayıs’ta anası ve kardeşi ile vedalaşarak ayrılan Mustafa Kemal Atatürk’e, vapura binmeden, “Bandırma Vapuru’nun Karadeniz’de batırılacağı” istihbaratı iletilir.

Atatürk, o gün yaşadıklarını şöyle anlatır “Bir an yalnız kaldım ve düşündüm. Bu dakikada düşmanların elinde idim. Bana her istediklerini yapamazlar mıydı? Dimağımdan bir şimşek geçti. Tutabilirler, sürebilirler, ancak öldürmek! Bunun için beni Karadeniz’in coşkun dalgaları arasında yakalamak lazımdır. Bu ihtimal mantıklı idi. Lakin benim için artık yakalanmak, tutuklanmak, sürülmek, tasavvurlarımı yapmaktan alıkonmak hepsi ölmekle denk idi. Acilen karar verdim, arabaya atlayarak Galata rıhtımına geldim.”

Büyük Rehber, zihnindeki kurtuluş mücadelesi planlarıyla, Bandırma Vapuru ile İstanbul’dan yola çıkar. Bandırma Vapuru, Kız Kulesi önünde durdurulur. İtilaf devletleri erleri vapurda teftiş yaptıktan sonra Bandırma Vapuru yoluna devam eder. Mustafa Kemal, kaptan İsmail Hakkı Durusu’ya, sahile yakın bir rota çizmesini söyler.

Bandırma Vapuru, üç gün sonra Sinop’a varır. Mustafa Kemal Sinop’ta karaya çıkar. Samsun’a kara yoluyla gitmek için yolun durumunu ve araç sorar. Fakat ne yol ne araç vardır. Aldığı bu cevapla Mustafa Kemal ve beraberindekiler tekrar vapura binerler.

SAMSUN’A VARIŞ

19 Mayıs 1919 Pazartesi günü Bandırma Vapuru Samsun sahiline demir atar. Mustafa Kemal ve arkadaşlarını, birinci olarak Havuzlu İsmail’in kullandığı sandalla Kurmay Binbaşı Mahmut Ekrem Beyefendi karşılar.

1. Yerküre Savaşı’nda Ruslar tarafından kentin bütün iskeleleri bombalanmış lakin bir tek kentte sigara üreten Fransızlara ilişkin Reji İskelesi sağlam kalmıştır. Mustafa Kemal ve arkadaşları, Samsun’a birinci adımlarını, öbür ismi Reji İskelesi olan Tütün İskelesi’nden atar.

Karakaş Mustafa lakaplı kayıkçının karaya çıkardığı Mustafa Kemal ve arkadaşlarını Samsun’da küçük bir küme karşılar. Karşılamada Samsun Mutasarrıfı İbrahim Ethem Beyefendi bulunmamaktadır. Mutasarrıf rahatsız olduğunu belirterek noktasına Muhasebe Yöneticisi Osman Bey’den heyeti karşılamasını ve ağırlama işleriyle ilgilenmesini istemiştir.

“Dokuzuncu Ordu Kıtaları Müfettişi ve Padişahın Fahri Yaveri Mirliva Mustafa Kemal Paşa” unvanı ile Mustafa Kemal, “Saat 08.00’de Samsun’a ulaşarak vazifesine başladığına” dair İstanbul’a telgraf gönderir.

Mustafa Kemal ve arkadaşları kalabalık oldukları için tek otele yerleştirilemezler. Atatürk ve maiyetindekilerden bir kısmı, Jean İonnis Mantika’ya ilişkin olan ”Mantika Palas”a yerleştirilir, öbürleri ise bugünkü Samsun Ticaret ve Sanayi Odasının konumunda bulunan o zamanki Karadeniz Oteli’nde kalır.

HAVZA’YA GEÇİŞ

Atatürk Samsun’da 6 gün kalır, 25 Mayıs’ta Havza’ya makbul. İngilizleri şüphelendirmemek için Atatürk, böbrek sancılarının arttığını ve Havza’nın kaplıcalarının kendisine âlâ geleceğini belirterek kentten ayrılır.

Atatürk ve arkadaşları, eski bir araçla Havza’ya yanlışsız yola çıkar. Yollar bozuktur ve araç birkaç kere arızalanır. Araçtan inen Atatürk ve arkadaşları, tabiatın hoşluğuna kendilerini kaptırarak bir mühlet “Dağ başını duman almış, gümüş dere durmaz akar, güneş ufuktan artık doğar, yürüyelim arkadaşlar” marşını söyleyerek yol alır.

Mustafa Kemal, Havza’da Mesudiye Oteli’nde, beraberindekiler ise Ali Osman Ağa’nın konağında ağırlanır.

Atatürk, Havza’da Ulusal Uğraş’ı örgütlemek için münasip ortamı bulur. Birinci Müdafa-i Hukuk Cemiyeti, Havza’da kurulur. Teşkilat, birinci toplantısını “Taş Mektep” yani şimdiki Merkez İlköğretim Mektebinde yapar. Birinci miting Havza’da yapılır. Mustafa Kemal Paşa’nın talimatıyla gerçekleştirilen mitingde, İzmir’in işgali protesto edilir. Birinci genelge yeniden Havza’da yayımlanır, 28 Mayıs’ta yayımlanan Havza Genelgesi, tüm valilikler, kolordu komutanlıkları ve bağımsız mutasarrıflıklara gönderilir.

Havza Genelgesi, Atatürk’ün Samsun’a çıktıktan sonra birinci resmi yansısı olması münasebetiyle tarihte büyük kıymete sahiptir. Atatürk, bu genelgeyle halkın işgallere reaksiyon göstererek ulusal bilincin uyandırılmasını amaçlamıştır. Bir sonraki durağı Amasya olacak Mustafa Kemal, 18 gün boyunca Havza’da Ulusal Uğraş için değerli adımlar atar.

Havza’daki hareketlilikten haberdar olan İngilizlerin yaptığı basınç ile Atatürk, Dokuzuncu Ordu Müfettişliği hizmetinden alınır. Birinci adımları teker teker atarak yoluna devam eden Atatürk, Havzalılara sivil olarak veda eder.

Atatürk, 24 Eylül 1924’te Havza’ya 2. gelişinde, Havzalılara şöyle seslenecektir:

“Sizinle en elemli, en yeisli günlerde tanıştım. Aranızda günlerce kaldım. Bana mazinin hatırasını tekrarlatan şu daire içinde kıymetkar mesai ve muavenetinizden pek müstefit oldum. Şayet Havzalıların o samimi ve metin hüsnükabulleri olmasa ve şayet Havza’nın nafi şifalı kaplıcaları ahval-i sıhhiyem üzerinde müspet bir tesir bırakmasaydı, emin olunuz ki, inkılap için çalışamayacaktım. Bundan dolayıdır ki Havza ve Havzalılara çok şey borçluyum. Kalbi rabıtam ebediyen saklayacak ve sizi hiç unutmayacağım. Birinci cüreti, birinci cüreti gösteren sizlersiniz. İnkılap ve Cumhuriyet tarihinde kahraman Havza’nın ve Havzalıların büyük bir bölgesi vardır.”

Mustafa Kemal’in Samsun’a çıkışı ve Kurtuluş Mücadelesi’ni başlatışı, Cumhuriyet’in ilanından sonra 1938 tarihine kadar ”Gazi Günü” ismiyle Samsun’da mahallî olarak kutlanır.

Daha sonra ise Atatürk’ün Ulusal Uğraş’ı başlatmak üzere 19 Mayıs 1919’da Samsun’a ayak basması, 20 Haziran 1938’de çıkarılan bir kanunla ulusal bayram olarak kabul edilir.

ULUSAL UĞRAŞ’IN VE MUSTAFA KEMAL’İN SAMSUN’DAKİ İZLERİ

Ulusal Uğraş’ı başlatan kimseleri Anadolu’ya taşıyan Bandırma Vapuru’nun özgün planları kullanılarak inşa edilen birebir kopyası, Samsun sahilinde müze gemi olarak ziyarete açık tutuluyor.



Şark Park’ta düzenlenen meydanda ziyarete açılan müze gemi Bandırma Vapuru, bilhassa 19 Mayıs Atatürk’ü Anma ve Gençlik ve Spor Bayramı hasebiyle kente gelen ziyaretçilerden büyük ilgi görüyor.

Bu yıl koronavirüs salgını nedeni ile müze gemi birinci sefer 19 Mayıs’ta ziyarete örtük olacak.

Günümüzde, Atatürk’ün birinci adımı attığı nokta, artık dolgu meydanı. Samsun Büyükşehir Belediyesi tarafından evvelki yıllarda dolgu alanına “Kurtuluş Yolu” yapılarak, Tütün İskelesi yine inşa edildi. Tütün İskelesi’nde birinci adımı temsilen Atatürk ve silah arkadaşlarının ve onları karşılayanların bal mumu heykelleri nokta alıyor.

Tütün İskelesi’nden başlayan “Kurtuluş Yolu” ise Atatürk’ün Havza’ya geçiş güzergahını takip ediyor.

Atatürk’ün Samsun’a gelişinde kaldığı Mantika Palas, uzun yıllar ”Mıntıka Palas” olarak isimlendirildi ve bugün Atatürk’ün eşyalarının sergilendiği Gazi Müzesi olarak o güne ilişkin izleri canlı tutuyor.

Mustafa Kemal Paşa’nın Havza kazasında 25 Mayıs-13 Haziran 1919 tarihlerinde karargah olarak kullandığı ve Ulusal Uğraş’ın birinci karargahı sayılan konut ise günümüzde “Havza Atatürk Evi” olarak tarihin izlerini yansıtıyor.

BİR YORUM YAZIN

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 0 YORUM

Henüz yorum yapılmamış.